Çinin Sincan
Muxtar Regionunda bazar günü başlayan iğtişaşlar və təhlükəsizlik qüvvələrinin mülki əhaliyə
qanlı divan tutmasına dünya miqyasında reaksiyalar davam edir. Həftə ərzində Türkiyə, Avropa və
Amerikanın başlıca şəhərlərində hadisələr zamanı qətlə yetirilən iki yüz nəfərə
yaxın adamın xatirəsini yad etmək, həbslərə, təqib və təzyiqlərə məruz qalan Uyğurlara dəstək məqsədi
ilə nümayişlər keçirilib.
Dünənki, nümayiş Çin rəsmilərinin Sincandakı siyasətini,
mülki əhaliyə qarşı həddən artıq dərəcə
də güc işlədilməsini qınayan, Çini Sincanda
uyğurlara qarşı təqib və təzyiq
siyasətini dayandırmağa çağıran Vaşinqton
və ətrafındakı uyğurların bu həftə təşkil etdikləri ikinci nümayişdir. İkinci
dünya müharibəsi sonrasında yaranmış və 1949-cu ildə Çinin Uyğuristanı işğalı
ilə sukuta uğramış Şərgi Türkistan Respublikasının bayraqlarını daşıyan nümayişçilər Ağ Evin
qarşısındakı Lafayet Parkında təşkil etdikləri aksiya da Çin hakimiyyətini Sincandakı zorakılıq və təzyiqlərə son qoymağa
çağırmışlar.
Aksiyanın təşkilatçılarından Vaşinqtondakı Corc
Vaşinqton Universitetinin tələbəsi Kekenus Sidiq nümayişdə etdiyi çıxışı zamanı, tələbələrin Urumçidəki ailələrindən dəhşətli xəbərlər
aldıqlarını, xüsusilə Urumçidəki Uyğur əhalinin həyatı təhlükə
qarşısında olduğunu söyləyib. O insanların heç bir dəlil olmadan və səbəb
göstərmədən polis özbaşınalığı nəticəsində
evlərindən aparıldıqlarını, saxlanılan insanlar haqqında məlumat alına
bilmədiyini söyləyib. O, ABŞ-ı və dünya ictimaiyyətini Sincandakı zorakılıqları dayandırması üçün Çin hökumətinə
təzyiq göstərməyə çağırıb.
Amerikanın səsinə müsahibə verən Kekenus Sidiq
deyib ki, Çində uyğurlara qarşı amansız ədalətsizlik edilir: "Bir neçə gün öncə Urumçi şəhərində Çin
hökumətinin qoşunları nümayişçilərə atəş açıb. Çin hökuməti etirazçılarin
birbaşa atışə tutulması barədə göstəriş verib. Bu nümayişlərə səbəb uyğurların
uzun illərdir Çin rəsmiləri tərəfindən ayrıseçkiliklər, insan haqları
pozuntularına məruz qalması olub".
Uyğur tələbə deyir ki, Hanlarla uyğurlar arasında
baş verən toqquşmalar da Çin hökuməti tərəfində süni yaradılıb. Kekenus Sidiqin
sözlərinə görə, indi Hanlarla uyğurlar bir-birinə düşmən gözü ilə baxır: "İndi uyğurlar həm 2 milyonluq hanların, həm
çin hökumətinin, həm də çin qüvvələrinin hücumuna məruz qalır. 100 minlərlə
uyğur qətlə yetirilir. Ona görə də, bizim köməyə və dəstəyə ehtiyacımız var.
Bütün dünyanın bu qətllərdən xəbəri olmalıdır ".
Uyğur tələbələrin təşkil etdiyi bu tədbir 2 hissədən
ibarət olub. Əvvəlcə, tələbələr Lafayet parkında toplaşaraq, parkda gəzişən
insanlara broşurlar paylayıb, onları məlumatlardırmağa çalışıblar.
Parkda təxminən bir saat yarımdan çox müddət ərzində
"Uyğurlara ədalət", "Bəsdir Analarmızı öldürdüz", "Utan Çin" kimi şuarlar səsləndirən
nümayişçilər arasında türk və azərbaycanlılar da olub. Corc Taun
Universitetinin Magistraturasında təhsil alan azərbaycanlı tələbə Tamerlan
Vahabov deyir ki, belə etiraz aksiyalarını bütün türkdilli xalqlar dəstəkləməlidir.
Aksiyanın ikinci hissəsi isə birbaşa Ağ Evin
qarşısında olub. Lafayet Parkından Ağ Evin qarşısına yürüş edən etirazçılar
orada Çində zorakılıqları əks etdirən plakatlar qaldırmış və Çin əleyhinə
şuarlar səsləndirmişlər.
Nümayişdə iştirak edən Corc Vaşinqton
Universitetinin Çin məsələləri üzrə tədqiqatçısı Metyu Hovard deyir ki,
kommunist rejim uyğurlara qarşı fərqli siyasət yürüdür: "Bu siyasətə uyğurların din azadlıqlarının əlindən alınması daxildir. Rəsmilər
tələbələrin və hökumət işçilərinin məscidlərə getməsinin qarşısının alır.
Qadınların hicab bağlamasınamane olur. Qədim vaxtlardan bəri regionda inkişafın
qarşısı alınır."
3 il Çində, 6 ay da Sincanda yaşayan tədqiqatçı
deyir ki, bir neçə gün öncə baş vermiş toqquşma anlaşılmazlıq ucbatında olub.
Onun sözlərinə görə, uyğurlar hesab edir ki, Çin kolonistləri onların
torpaqlarını zəbt edir: "Digər tərəfdən də,
hanlar elə düşünür ki, uyğurlar ədalətsizdirlər. Hanlar hesab edir ki, uyğurlar
onların regiona gətirdiyi iqtisadi inkişafa görə onlara minnətdar olmalıdırlar".
Ağ Evin qarşısında baş tutan dünənki etiraz
aksiyaları ABŞ prezidentinin çalışdığı yeri ziyarət edən hər bir turistin diqqətini
cəlb edib.
Radio
Televiziya
![[insert caption here]](/azerbaijani/images/uzbek_turkey__uighur_protes.jpg "[insert caption here]")
E-mail
Çap et
