 |
Markaziy Yevrosiyo Ilmiy Jamiyati dunyo bo'ylab yuzlab a'zolarga ega
|
Vashingtondagi Jorjtaun Universitetida (Georgetown University) Markaziy
Yevrosiyo Ilmiy Jamiyatining (Central Eurasian Studies Society) yillik anjumani o’tmoqda.
Jahonning turli
burchaklaridan yig’ilgan qariyb 250 tadqiqotchi Sharqiy Yevropa, Kavkaz,
Markaziy va Janubiy Osiyo bo’yicha olib borayotgan izlanishlari va bu ilmiy
asoslar qanday tadbiq etilishi haqida fikr almashmoqda.
Olimlarning aytisicha, hamkorlik ko'lami u qadar
keng emas, chunki imkoniyatlar cheklangan.
Ammo, deydi hozir Jorjtaunda
kechayotgan akademik anjuman tashkilotchilari, ilm izlagan kishilarni
harakatdan to'xtatish qiyin. Yilda bir marta bo'lsa-da, tadqiqotchilarning
cho'ntagi ko'tarsa yoki moliyaviy yordam topilsa, amerikalik va markaziy
osiyolik olimlar bir-birining mamlakatiga borishga jon deydi.
 |
Davlatlar sharoit yaratib bersa, ilm ahli birga ishlab, taraqqiyot sari hissa qo'shishga hozir, deydi Lora Adams
|
Markaziy
Yevrosiyo Ilmiy Jamiyati Garvard Universitetida asoslangan. Bu oliygoh
professori va jamiyat yetakchilaridan biri, Lora Adams (Laura Adams) ko'p narsa siyosiy
aloqalarga bog'liq deydi. Olima deydiki, Markaziy Osiyo davlatlari mustaqillikka
erishgach, G'arb ilm-fan arboblari va ta'lim dargohlari "mintaqa tashqi dunyoga
ochildi va u yerdagi ziyolilarga ko'maklashamiz" deya katta umidlar bog'lagan
edi. Ta'lim tizimini isloh qilish va
tadqiqot sohasida yordam berishga kirishilgan edi. Lora Adams nazarida
Qirg'izistondek jamiyat sal ildamroq qadam tashlab, chet ellik mutaxassislarga
imkoniyat va sharoit yaratib, o'zini ilmiy jihatdan ancha tiklab oldi.
"O'zbekiston singari mamlakatlarda esa izlanish yoki maorif-ta'lim sohasida hamkorlik qilish uchun
hamon qator to'siqlar bilan yuzlashasiz",- deydi olima.
"Oxirgi marta O'zbekistonda 2006 yilda bo'lganimda
respublika fan arboblari mening hukumatim va ularning hukumati orasida aloqa
salbiy ekaniga urg'u berishdi. Bundan albatta ilmiy hamkorlikka ham ziyon yetdi.
Men singari tadqiqotchilar uchun O'zbekistonga viza olish oson emas".
Amerika ziyolilari orasida ilmiy tahlili yoki
tanqidiy qarashlari O'zbekiston hukumatiga yoqmagan olimlarning viza olishi
mushkul degan fikr keng tarqalgan. Lekin O'zbekistonda ham AQShga viza olish
azob deya shikoyat qilayotganlar ko'p. Har ikki davlat tadqiqotchilari va o'qituvchilari tez-tez tilga oladigan yana bir muammo shuki hukumatlar ilmiy loyiha va o'quv dasturlari uchun kam mablag' ajratadi.
Davlatlar akademik hamkorlik uchun sharoit
yaratishi kerak, ilm xalqlarni yaqinlashtiradi, tushunmovchiliklarga barham
beradi, deydi mintaqa hayotini uzoq yillardan beri o'rganib kelayotgan Piter Sinnott (Peter Sinnott).
"AQSh O'zbekiston rivojlansin desa ilmiy sohada
yordam berishi kerak. Bu jamiyatda bilimga chanqoq, qolaversa ilmli, o'tmish va
bugunga ochiq ko'z bilan qaray oladigan insonlar ko'p, ammo ularni hech kim
quvvatlamayapti. Bu ahvolda taraqqiyot bo'ladimi"? - deydi Piter Sinnott.
Jorjtaun Universitetida o'tayotgan anjumanda bu olim
O'zbekiston 1990-92 yillar orasida nimalarni boshdan kechirgani, o'sha paytda
kechgan siyosiy-ijtimoiy bahsu-tortishuvlar, O'zbekiston Islomiy Harakatini vujudga
keltirgan sabablar, respublikaning 1992 yilda yangi konstitutsiya qabul
qilishdan oldingi kunlari haqidagi tahliliy ishini taqdim etmoqda.
Lora Adamsning aytishicha, Markaziy Yevrosiyo Ilmiy
Jamiyatining bu safargi yig'ilishiga,
AQShning o'zidan 100 ga yaqin, Yevropa va Osiyodan 40 dan ziyod, aynan
O'zbekistondan 4 tadqiqotchi tashrif buyurgan. Ishtirokchilar orasida xorijda
yashayotgan o'zbekistonliklar ham bor.
G'arbu-sharqni bir-biriga bog'laydigan Markaziy
Osiyoda hali ochilmagan ilmiy sirlar, o'rganilmagan masalalar va qilinishi
zarur bo'lgan kashfiyot va ixtirolar juda ko'p, deydi Lora Adams. Bugun
xalqlarni qiynayotgan muammolar kaliti balki o'sha jumboqlar yechimidadir.
Xabarni jo'nating
Bosma uchun
