2005 yilning 13 mayidan uch yil o'tib ham, o'nlab, balki yuzlab kishilarning yostig'ini quritgan bu voqea tafsilotlari aniq emas. Faollar nazarida hukumat Andijon fojiasini tarix va xalq xotirasida qolishini istamaydi.

AQSh hukumati nazarida Andijonda tinch namoyishchilar maxsus kuchlar tomonidan o'qqa olingan va voqea mustaqil tergov qilinishi kerak. Senat va Vakillar Palatasi a'zolaridan iborat Xelsinki Komissiyasi uch yildan keyingi vaziyat bilan tanishdi.

"Jasorat" yodgorligi poyida Andijon fojeasi qurbonlarini xotirlash uchun rejalangan tadbir hukumat bosimi ostida amalga oshmagan. Ishtirokchilar joyga yetmasdanoq yo'lda ushlangan. Ayrimlari militsiya boshqarmasiga olib ketilgan.

Human Rights Watch tashkilotining aytishicha, rasmiy Toshkent Andijon voqealari bo'yicha haqiqatni yashirishda davom etyapti. Xorijdagi andijonlik qochqinlar yaqinlariga va mamlakatga qaytgan qochqinlarga nisbatan tazyiq o'tkazilyapti.

So'nggi paytda Qozog'iston qo'shni O'zbekiston iltimosiga ko'ra qator qochqinlarni va qochqin maqomini kutayotganlarni ekstraditsiya qilgan, deydi faollar. Oxirgi uch yil ichida 56 kishi Toshkentga topshirilgani aytiladi.

O'zbekistondan ish izlab chetga chiqib ketayotgan fuqarolar soni keyingi paytda xotin-qizlar hisobiga ham ko'paymoqda. O'zga yurtda bu ayollar turli haqsizlik va muammolar bilan yuzlashmoqda.

Sharhlovchilar fikricha, O'zbekiston hukumati NATO bilan hamkorlikka Afg'onistondagi vaziyatni yaxshilovchi, xavfsizlikni ta'minlovchi va rasmiy Toshkentni izolyatsiyadan chiqaruvchi omil sifatida qaraydi.

Ikki partiya birgalikda yirik muxolifatga aylanishi mumkin. Sharhlovchilar nazarida esa mamlakatda haqiqiy muxolifat yo'q.

Chegaradan o'tish tartibi fuqarolarga qimmatga tushmoqda. Odamlarning pasportlari muhrlarga to'lib, ular yiliga 2-3 bor hujjat yangilashga  majbur.

AQShlik siyosatchilar matbuotdagi chiqishlarida Oq Uyni Rossiya-Gruziya masalasida bo'sh kelmaslikka va Gruziya manfaatlarini himoya qilishga chaqirmoqda. Matbuotda Turkmaniston mavzusida ham maqola chop etilgan.

Moskvada o'zbekistonlik er-xotin irqchi skinxedlar tomonidan o'ldirib ketilgan. Qurbonlarning farrosh bo'lib ishlagani, jinoyatchilar ularning ko'p joyiga pichoq urgani aytilmoqda.

Prezident farmoniga ko'ra ushbu talab advokatura mustaqilligini ta'minlashga xizmat qiladi. Advokatga litsenziya berish ham palata zimmasida. Natijada, deydi sharhlovchilar, advokatlar ustidan nazorat kuchayadi.

O'zbekistonga ekstraditsiya qilinish tahdidi ostida Rossiyaning Ivanovo shahrida yashab kelayotgan 12 nafar o'zbekistonlikning Yevropa Sudiga arzi qondirildi. Sud Rossiya hukumati qochqinlarga 300 ming dollar kompensatsiya to'lasin deb qaror chiqardi.

Ikki davlat mintaqada eng yaqin sheriklar sanaladi, ammo keyingi paytda Qirg'izistonda qozoq kapitali ekspansiyasi haqida bahs-munozaralar kuchaydi.

Chegara Bilmas Muxbirlar tashkiloti tuzgan ro'yxatda Rossiya, O'zbekiston, Qozog'iston, Turkmaniston, Eron va Xitoy rahbarlari erkin matbuotga qarshi siyosatchilar sifatida tilga olinadi.

Tojikiston matbuotida uchrayotgan dadil maqolalar respublikada so'z erkinligidan dalolat beradi. Lekin jurnalistlarning huquqi himoya qilinmayotgani bois qo'rquv ham bor deydi mutaxassislar.

Xalqaro diniy erkinliklar bo'yicha AQSh komissiyasiga ko'ra, O'zbekistonda musulmonlar hukumatning kuchli repressiyasi ostida. Dindonlik ko'pincha ekstremizm va terrorizmga bog'lanib, taqvodorlar hibsga olinadi.

Samarqand va Toshkentda nasroniylikning turli oqimiga qarashli bir necha cherkov, ibodatxona yopilgan. Ayrim xabarlarga ko'ra, missionerlikka qarshi kurashish uchun mahallalarda tushuntirish ishlari boshlangan.

O'zbekistonda xalq tanqidiy matbuot bor-yo'qligidan bexabar, qiziqmaydi va yoddan chiqargan deydi tahlilchilar. Buning ustiga internetdan axborot olish cheklangan. Xalqaro informatsiya manbalariga to'siq qo'yilgan.

AQShda joylashgan Freedom House, ya'ni "Ozodlik Uyi" tahlilicha hozirda dunyo ahlining 42 foizi erkin so'z va xolis axborot olish huquqidan mahrum. O'zbekiston "yomonlar yomoni" ro'yxatida qolmoqda.

Yevropa Ittifoqi O'zbekistonga qo'yilgan sanksiyalarni yana yarim yilga bekor qildi. Huquq himoyachilari bu qarorni ma'qullamayapti.

Asosiy shart - O'zbekistonda inson huquqlari bilan bog'liq ahvol yaxshilanishi kerak va Islom Karimov rahbariyati xalqaro majburiyatlarga sodiq ekanini isbotlashi lozim.

Transafg'on energetika koridori yaratish ustida gaplashilmoqda. Turkmaniston Yevropa va Osiyoga qudratli xaridorlar sifatida qaramoqda.

Vatanparvarlik va millatchilik – so'nggi yillarda Rossiya jamiyati va siyosatidagi o'zgarishlar mana shu ikki tushuncha bilan yo'g'rilgan. Fransiyalik siyosiy tahlilchi Marlen Laruel vaziyatni shunday sharhlamoqda.

Tojikistonlik tahlilchilar nazarida hukumat bugunga kelib tashqi siyosatini ancha o'zgartirgan. Mamlakat ham g'arb, ham sharq bilan yaqindan bog'lanishni maqsad qilgan. Tili yaqin Eron va Afg'onistonga biznes hamkorlar sifatida qaray boshlagan.

"Agar a’zolari birma-bir taslim bo’lib, butun missiya uchun javobgarlik AQSh va bir necha ittifoqchi gardaniga tushsa, Shimoliy alyansning kuni bitdi deyavering".

Yerning sho'rlanishiga sabab, deydi olimlar, kimyoviy moddalar haddan ortiq ishlatilayotganida. O'g'itlarni o'zgartirish kerak. "O'zimiz eplashimiz qiyin, xalqaro ko'mak zarur".

Tolibon harbiy parad chog'ida uyushtirgan xurujda 6 kishi halok bo'lgan, jumladan parlament a'zosi va 10 yoshli bola. Hamid Karzayga ziyon yetmagan.

Qozog'istondagi anjumanda Nursulton Nazarboyev Markaziy Osiyo iqtisodiy ittifoqini tuzish zaruratini yana bir bor ta'kidlagan. Rasmiy Toshkent bu taklifga qarshi.

Inson huquqlari bo'yicha Human Rights Watch tashkiloti Yevropa Ittifoqi O'zbekistonga qo'yilgan sanksiyadan voz kechsa, muloqot yuritishning samarali vositasi qolmaydi degan fikrda.

Dunyoda ko'plab davlatlar siyosiy-ijtimoiy ko'makka muhtoj deydi ular. Ammo repressiv hukumatlar bilan ishlash ko'p hollarda xalq manfaatlariga qarshi harakatdir.

Rossiyada bir tadbirkor o'zbekistonlik 11 nafar muhojirni 3 yil davomida tekinga qul qilib ishlatgan.

Bosh diplomat Richard Boucher fikricha joriy yilda Markaziy Osiyo bilan hamkorlik yangi bosqichga kiradi.

Tinch okeani bo'yida joylashgan va 200 yil oldin asos solingan Sietl shu kunlarda 2200 yilligini tantana qilayotgan Toshkent bilan 1973 yildan beri birodarlik aloqalariga ega.

Qozog'iston bunyod etgan Ko'k-Orol to'g'oni Kichik Oroldagi vaziyatni tubdan o'zgartirib yubordi. Orolga suv qaytdi, baliqchilik rivojlanmoqda. Balki, O'zbekistondagi Katta Orolni ham qutqarish mumkindir?

Qozog'iston va O'zbekiston erkin savdo zonasi tuzishi mumkin. Ammo Markaziy Osiyo davlatlari, Islom Karimov nazarida, bir ittifoqqa birlashishga tayyor emas.

Ayrim mutaxassislar fikricha, XXI asrda chegara muammolari emas, balki suv taqchilligi O'zbekiston va Tojikiston, Qirg'iziston va Tojikiston o'rtasidagi ziddiyatlarga olib keladi. Mintaqa rahbarlari murosali bo'lishi kerak, deydi ular.

Mamlakatda sayyohlar uchun sharoit va xizmatlar jahon talablariga javob bermaydi. Buning ustiga O'zbekistonga viza olish juda qiyin. Ayrim hollarda chet elliklar O'zbekistonga vizani bir oylab kutishga majbur.

Tepadan banklarga uni tekshir, buni tekshir, kimga grant keldi, aniqla deb tursa, qanday rivojlanish bo'ladi? Banklarning vazifasi hukumatga axborot berish bo'lib qoldi deydi mutaxassislar.

Bu sanksiyalar bilan bog'liq muzokaralarga yakun yasashi mumkin degan taxminlar bor.

Mamlakat axborot vositalarida mutaxassislar yetishmaydi. Mohir jurnalistlar keksayib, nafaqaga yo'l olmoqda. Matbuot sahifalarining sifati tushib ketgan.

O'zbekiston ayni damda un sotib olish bo'yicha dunyoda Braziliyadan keyingi ikkinchi o'rinda turibdi. Bu ma'lumot respublika axborot vositalarida ham e'lon qilindi, biroq rasman izohlanmadi.

Qayta qurish yangi tuzumga o'tgan, mojarolar ketidan o'zini tiklashga urinayotgan mamlakatlarda uzoq davom etadi. Qashshoqlikka qarshi kurash xalq sa'y-harakatiga bog'liq.

Ayrim siyosatdonlar fikricha jamiyatlarga yot mafkura va g'oyalarni joriy etmay, qanday tuzum o'rnatish lozimligini xalqning o'ziga qo'yib berish kerak.

Siyosiy faollar taniqli shoir va muxolifatchining 5 yil qamoq jazosiga hukm qilinganini aynan shunday izohlamoqda. Yusuf Jumaning o'g'li Bobur uch yillik shartli jazo bilan sud zalidan ozod qilingan.

"Afg'oniston ortiq terrorchilar maskaniga aylanmasligi lozim. Toliblar mag'lub etilsa, qoradori savdosi kamayadi, Janubiy va Markaziy Osiyoda siyosiy va iqtisodiy erkinlikka yo'l ochiladi," deydi Rays.

O'ziga madaniy-ijtimoiy axborot vositasi deb qarayotgan telekanal va gazeta, sharhlovchilar nazarida, aslida siyosiy targ'ibot quroli. Tashabbuslar ortida prezident qizi Gulnora Karimova yuritadigan jamg'arma turibdi.

AQSh bilan hamkorlik rivojini qutlash kerak. Mustaqillik va chegaralar daxlsizligini saqlashda AQSh ko'rsatayotgan yordamdan ko'z yumib bo'lmaydi deydi tojikistonlik ziyolilar.

1 apreldan maosh va nafaqalar oshirildi. Shu bilan birga bozordagi narx-navo, elektr toki, issiq va sovuq suv, komunal xizmatlar va jamoat transportida yo'l haqi ko'tarildi.

Paxta yig'im-terimi boshlansin-chi qani, deydi sharhlovchilar.

Kreml nazarida O'zbekiston Islomiy Harakati va Xizb-ut-tahrir kabi terrorchi tashkilotlarga jiddiy e'tibor berish va ularga qarshi keskinroq choralar ko'rish kerak.

Xitoy rasmiylarining aytishicha, Olimpiya o'yinlarida qo'poruvchilik xuruji rejalagan 2 terrorchilik guruhi fosh qilingan.

Ashgabatda Yevropa Ittifoqi va mintaqa rasmiylari yig'ilib, tashkilotning 2007 yilda qabul qilingan "Hamkorlikning yangi strategiyasi"ni muhokama qilmoqda.

Kongressmen Eni Faleomavega fikricha AQSh Markaziy Osiyo haqida yaxshi bilmaydi va bugungi siyosat "shu mujmal qarash" mahsuli.

Prezident Bush Oq Uyda Afg'onistondan kelgan sakkiz nafar hokimni qabul qildi. Xavfsizlik va iqtisodiy taraqqiyot masalalari muhokama qilindi. Bush Afg'onistonga qo'shimcha NATO kuchlarini kiritish tarafdori.

Islom Karimov Buxarestda NATO a'zolari oldida o'zaro hamkorlik va demokratik yangilanishlar haqida gapirdi. Siyosiy faollar bu "quruq va'da" deydi.

Ko'p davlatlarda xotin-qizlar uchun imkoniyatlar cheklangan. Ularga asosan bo'lajak rafiqa va ona sifatida qarashadi. Ko'pchilik ayollar bu munosabatni tabiiy deb biladi, ammo jamiyatda o'z kuchiga bo'lishni istaydi.

Prezident Bush fikricha, davlat boshqaruvi zaif mamlakatlar jahon tinchligi va xavfsizligiga tahdiddir. Biroq ayrim tahlilchilar e'tiroziga ko'ra, bunday mamlakatlardagi ahvolni yaxshilash harakati foydadan ko'ra, ko'proq zarar keltirishi mumkin.

Tolibon Pokistonning yangi hukumati bilan muzokaraga tayyorligini bildirgan. AQSh esa rasmiy Islomoboddan Al-Qoida va Tolibonga qarshi kurashni kuchaytirishni talab qilmoqda. 

Turkiy davlatlar parlament assambleyasiga kirmayotgan Turkmaniston neytrallik tarafdori. O'zbekiston ham integratsiyaga ro'y-xush bermayapti.

Gollandiyalik qonunchi ishlagan film dinlar-aro nizolarni atayin keltirib chiqarishga bo'lgan intilishdan o'zga hech narsa emas, deyiladi Tashqi ishlar vazirligi bayonotida.

AQShda axborot muzeyi ochilgan. Unda kasbiy faoliyati davomida halok bo'lgan jurnalistlar ism-sharifi qayd etilgan. Muzey ochilishiga Amerika Ovozi muxbiri, O'shda halok bo'lgan Alisher Soipovning yaqinlari ham taklif qilingan.

Tojikistonda mingga yaqin afg'on yashaydi. BMT va Tojikiston o'rtasida imzolangan bitimga ko'ra mamlakatda 20 yildan ortiq yashayotgan afg'onlar fuqarolikni olishi mumkin. Qochqinlarning ko'pi vatanga qaytmoqchi emas.

Yevropani Markaziy Osiyo orqali Afg'oniston bilan bog'lovchi yangi temir yo'l loyihasi muhokamada.

Kiyevda yashovchi Baxtiyor Hasanning aytishicha, siyosiy boshpana so'rab ariza berganlar nishonga olinmoqda.

Islom Karimov NATOning Buxarestda o'tayotgan yillik sammitida ishtirok etmoqda. Tahlilchilar fikricha O'zbekiston G'arbdan uzoqlashish "zarar" ekanini anglab yetgan. Afg'oniston masalasi munosabatlarga turtki bermoqda.  

Rossiyada yana uch o'zbekistonlik o'ldirilgan. Shu kungacha bu mamlakatda o'nlab o'zbekistonliklar jinoyatchi to'dalar qo'lida jon bergan.

VICH, ya'ni immunitet taqchilligi virusini o'rgangan olimlar xulosasiga ko'ra, tezkor chora ko'rilmasa, Osiyoda virus 2020 yilga borib 10 million kishiga yuqadi. VICH asosan giyohvandlar orasida, shuningdek muhofazasiz jinsiy aloqa orqali tarqaladi.

Sammitga O'zbekiston rahbarining chaqirilishi, deydi tahlilchilar, mamlakatda inson huquqlari og'ir ahvolda bo'lishiga qaramasdan G'arbning Islom Karimovga ko'rsatayotgan siyosiy iltifotidir. 

AQSh Markaziy Razvedka Boshqarmasi direktori general Maykl Xeydenning aytishicha, agar AQShga qarshi yangi terror xuruji amalga oshirilsa, uning tashkilotchilarini Pokiston-Afg'oniston chegarasi yonidagi qabilaviy hududlardan qidirish kerak.

O'zbekistonda diniy ayblov bilan qamalgan yana bir mahbus, 27 yoshli Abdurahim Toshpo'latov vafot etgan. Marhumning onasi o'g'lini biroz avval qamoqxonada sog'-salomat ko'rganini aytmoqda.

Elchi Richard Norlandning aytishicha, munosabatlar rivojlanmoqda. Lekin oldinda yechimini kutayotgan muammolar talaygina. AQShning Markaziy Osiyo bo'yicha bosh diplomati muloqotni jadallashtirish uchun Toshkentga safar qilmoqda.

Musulmonlar yashaydigan O'zbekiston jamiyatida diniy erkinlik turlicha talqin qilinadi. Yangi diniy oqimlar ko'p hollarda olqishlanmaydi. Dindorlar shubha ostiga olinadi va hatto siyosiy maqsadlarda qo'llaniladi.

Markaziy Osiyo davlatlari suvni taqsimlash borasida bir to'xtamga kela olmayapti. Olimlar nazarida muammo yechimi davlatlar birdamligi va moliyaviy yordamga bog'liq.

Dushanbeda Afg'oniston, Eron va Tojikiston tashqi ishlar vazirlari uchrashib, fors tilli davlatlar iqtisodiy ittifoqini tuzish haqida fikr almashgan. Aslida geosiyosiy manfaatlar haqida gap ketmoqda, deydi sharhlovchilar.

O'zbekistonda bu yil o'lim jazosi bekor qilinib, qamoqqa olish huquqi sudlarga o'tkazildi. Biroq o'tgan 3 oyda biror o'zgarish bo'lmadi deydi huquq faollari.

O'zbekiston prezidenti xalqini Navro'z bilan qutlarkan, hayot tobora farovonlashmoqda degan.
Bozor bugungi hayotning aksi bo'lsa, xaridor ham, sotuvchi ham bugungi ahvolni to'q va farovon deb atamaydi. Bugungi narxlarni cho'ntak ko'tarishi qiyin.

Bugungi dunyoda har yili 800 ming kishi qullikka sotiladi. Xalqaro Migratsiya Tashkiloti Markaziy Osiyoni oddiy qilib "inson bozori" deb ataydi.

Afg'onistonda xizmatda bo'lgan Britaniya harbiylari havo hujumi oqibatida tasodifan to'rt nafar fuqaroni o'ldirganini tan olgan. Bu kabi xatolardan minglab fuqaro halok bo'lyapti, deydi tahlilchilar.

O'zbekistonlik sharhlovchilar fikricha, Iroq urushi nima uchun boshlanganidan qat'iy nazar, o'zini oqlamagan.

Tibetda xitoylashtirishga qaratilgan demografik agressiyaning cheki yo'q. Tibetliklar xalq sifatida yo'q bo'lib ketishi mumkin. Ayni holat uyg'urlar avtonomiyasida ham yuz bermoqda. Uyg'urlar o'zi yurtlarini Shinjon deyishga o'rganmoqda.

Tanqidiy-tahliliy va information mazmundagi saytlarga kirish man etilgan. Bu deydi, huquq faollari, fuqarolarning axborot olish, so'z va fikr erkinliklarining yoppasiga poymol etilishidir.

Muxolifatdagi "Birlik" partiyasi Farg'ona vodiysida yig'ilgan. Hech qanday qarshilik kuzatilmagan. Partiya a'zolari fikricha, siyosiy muhit o'zgarmoqda. Boshqalar nazarida hukumat xo'jako'rsinga ish tutmoqda.

O'zbekiston Xalqaro Qizil Xoch qo'mitasiga qamoqxonalarga kirish va mahbuslar bilan muloqot qilishga ruxsat bergan. Inson huquqlari bo'yicha Human Rights Watch tashkiloti ham O'zbekistonda qayta ish boshlashi mumkin.

2009 yildan boshlab Markaziy Osiyo gazi Yevropa bahosida sotiladi. Turkmaniston, Qozog'iston va O'zbekiston shunday qarorga kelgan. Bu tabiiy manbalar uchun ketayotgan geosiyosiy kurashda burilish yasashi mumkin.

“Chegara bilmas muxbirlar” tashkiloti Internetda senzura joriy etuvchi davlatlarni “Internet dushmanlari” deb nomlangan maxsus ro'yxatga kiritadi. Ular orasida O'zbekiston ham bor. O'zbekistonda ayrim sahifalarga kirish yo'llari yopilgan.

Gruziya, Armaniston, Ozarbayjon, Latviya, Ukraina, Moldova va O'zbekiston - sil borasida tashvishlanarli jamiyatlar. Silning og'ir turlariga uchraganlarning 50 foizdan ortig'i shu davlatlarga. O'zbekistonda 15 foizi.

Qozog'iston hukumati Orolning shimoliy qismini nisbatan tiklashga muvaffaq bo'lgan, biroq janubda, O'zbekiston tomonda, vaziyat hamon ayanchli.

Shimoliy Koreya, Birma, Eron, Suriya, Zimbabve, Kuba, Belarus, Eritreya, Sudan va O'zbekiston inson huquqlarini muntazam ravishda buzuvchi 10 mamlakat qatoriga kiritilgan. Ko'plab mamlakatlarda inson huquqlari faollari ta'qib ostida.

Turkmaniston, sharhlovchilar nazarida, siyosiy-iqtisodiy jihatdan G'arb tomon yo'nalmoqda. O'zbekistonda ham shunday harakat bo'lsa, ikki davlat orasidagi aloqalar jadallashishi mumkin.

AQSh va Qozog'iston iqtisodiy aloqalarni mustahkamlamoqda. Lekin oshkoralik ta'minlanmasa, bu yaqinlik uzoqqa cho'zilmasligi mumkin.

"O'zbek ayollari bardoshli, iboli. Hozirga kelib ayollarimizni ko'chaga chiqib ketishlari, chet ellarga ketishayotgani, hatto mardikorchilik qilishayotgani iqtisodiy tangchilikdan deb o'ylayman. Uyda bolasi och bo'lgan ayol hamma narsaga tayyor bo'ladi."

Prezident Islom Karimov Farg'ona viloyati hokimi Abduhoshim Abdullayevni ishdan bo'shatib, o'rniga Mamatisoq G'afurovni tayinlagan. Hokimlar almashaveradi, lekin siyosat o'zgarmaydi deydi sharhlovchilar.

Mazkur bayram 1910-yildan beri nisonlab kelinadi. Unga o'sha yili Daniya poytaxti Kopengagenda o'tgan Sotsialist Ayollar Xalqaro Anjumanida asos solingan. 8-mart tenglik, ozodlik va xotin-qizlar erishgan yutuqlar tantana qilinadigan kun.

Hozir Rossiya va AQSh aloqalarida mavhum bir davr. Rossiyada Dmitriy Medvedev yangi prezident. AQShda ham bu yil yangi rahbar saylanadi. Har ikki hukumat ishga kirishib bo'lgunicha o'rtadagi muammolar barham topadi deyish qiyin.

Har bir davlat byudjetida ayollarning manfaat-ehtiyoji o'z aksini topishi kerak. BMT hukumatlarni xotin-qizlar yuzlashadigan muammolarni hal etishga chaqirmoqda.

O'zbekiston masala yuzasidan izoh bermagan. Lekin NATOning Markaziy Osiyo bo'yicha maxsus vakili Robert Simmonsning aytishicha O'zbekiston Termizdagi aviabazadan boshqa davlatlar foydalanishiga qarshi emas.

Mamlakatda sud-huquq tizimini mustahkamlash va uni erkinlashtirish bobida qator qonunlar qabul qilingan. Maslahat uchun xorijiy mutaxassislarga murojaat qilinmoqda. Lekin tub muammolar hamon nazarda chetda qolmoqda.

O'zbekiston fuqarolariga Rossiyada ishlash oson emas. Rasmiy tazyiqdan tashqari millatchilik nafrati ham avj olmoqda. 

Prezident Islom Karimov qo'shni davlatdagi vaziyatdan xavotirda ekan, nega Afg'oniston barqarorligi yo'lida faollik ko'rsatmayapti?

Jahon Bankiga ko'ra Markaziy Osiyo davlatlari iqtisodiyotida ijobiy o'zgarishlar yo'q emas. O'sish sur'ati 7-8 foiz atrofida. Biroq aholi farovonligi va yutuqlarga kelganda, har bir davlatda turlicha manzara.

Ozarbayjon yozuvchilar uyushmasi Chingiz Aytmatovni adabiyot bo'yicha Nobel mukofotiga ko'rsatdi. Aytmatov ijodining bosh mavzusi insoniylik. U yaratgan manqurt obrazi totalitar tuzum davrida milliy uyg'onish ramzi deb qabul qilingan.

Tahlilchilar fikricha, qarashlari sayoz bo'lgan avlod yetishib chiqmoqda. Agar ma'naviy-ma'rifiy hayot shu tariqa davom etsa, bu yoshlar faqat boshqariladi, ulardan boshqaradiganlar chiqmaydi.

Jahon Uyg'urlari Kongressi rahbari Robiya Qodir Avstraliyaga safar qilib, Xitoyning Shinjon viloyatidagi uyg'urlar ahvoliga e'tiborni qaratmoqda.

Yakshanba kuni Rossiyada prezident saylovlari. Saylovda kim g'alaba qilishi emas, saylovdan keyin qanday o'zgarishlar bo'lishi muhokama ostida.

Toshkentda 100 bemorning 15 nafarida  sil kasalligining har qanday dorini yenga oladigan turi qayd etilgan. Kasallik bog'cha va maktablarda tarqala boshlagan.

AQSh O'zbekistonga 1992-2002 yillar orasida 700 million dollarga yaqin miqdorda yordam bergan. 2002 yilning o'zida 220 million ajratilgan bo'lsa, 2005 yilga borib yordam miqdori 92 millionga tushdi. Bu yil hatto 9 million dollarga ham yetmaydi.

Mintaqa hamon shaxsga sig'inishda davom etmoqda. Erkin fikrlovchilar ko'paygan, ammo eskicha siyosat yuritish va ish uslublaridan voz kechilmagan.

"Ezgulik" inson huquqlari jamiyati rahbari Vasila Inoyatovaning aytishicha onalar o'z farzandini, hatto ularning organlarini sotishga majbur bo'lmoqda.

"O'zbekiston rahbariyatiga aql o'rgatmoqchi emasmiz, lekin uni keng miqyosli islohotlar qilishga undaymiz. Inson huquqlari o'ta dolzarb masala", - deydi Germaniya Iqtisodiyot va texnologiya vaziri Maykl Glos.

Janubiy Koreyada yangi prezident qasamyod keltirdi. Inauguratsiya marosimida O'zbekiston prezidenti Islom Karimov ham bo'ldi. Tashrif davomida ikki davlat O'zbekistonda gaz konini o'zlashtirish haqida shartnoma imzolandi.

O'zbekistondan chet elga ketganlar qaytishga shoshilmayapti. Ba'zilari o'z kasbini tashlamoqda. Vatanida olim, san'atkor va muhandis bo'lgan odamlar Amerikada oddiy ishchi, ko'p hollarda mehmonxona xodimi yoki oshpaz bo'lib ishlamoqda.

AQSh konsulligining aytishicha, har yili minglab o'zbekistonlik viza oladi, kimga rad javobi berish esa alohida masala.

MDHning Moskvadagi sammiti Rossiya bo'lajak prezidenti Dmitriy Medvedevni hamdo'stlik rahbarlari bilan tanishtirish marosimi deya talqin qilinmoqda.

"Yevropa Ittifoqi sanksiyalardan voz kechishi ham mumkin. Lekin bu noto'g'ri qadam bo'ladi. Chunki O'zbekistonga ta'sir qurolini yo'qotib qo'yadi. Ramziy bo'lsa ham ularni siyosiy rejimni yumshatishda ishlatish mumkin".

Yevropa Parlamenti nazarida mintaqa bilan hamkorlik sust amalga oshmoqda. Markaziy Osiyoda, ayniqsa Turkmaniston va O'zbekistonda inson huquqlari, boshqaruv va demokratiya borasida ko'proq ish qilinishi zarur deydi Yevropa Parlamenti a'zolari.

Yevrosiyoning 19 davlatidan transport vazirlari mintaqa iqtisodiyotini rivojlantirish uchun transport aloqalarini rivojlantirishga kelishib oldilar. Aks holda mintaqa iqtisodiy yuksalishdan bebahra qolishi mumkinligi ta'kidlanmoqda.

Albanlar yashovchi Kosovo Serbiyadan mustaqil ekanini e'lon qilar ekan, AQSh va Yevropaning ayrim davlatlari bu qarorni qo'llab-quvvatlagan. Serbiya va Rossiya nazarida BMT Kosovoni tan olmasligi kerak.

Avtoritar tuzum hukmron Rossiyada millatchilik kayfiyati avj olmoqda. Shovinistik nafrat qurbonlarining ko'pi Markaziy Osiyodan. Millatchilik siyosiy doiralarda ham kuzatiladi.

AQSh Xalqaro Taraqqiyot Agentligi - USAID O'zbekistonda iqtisodiy siyosatni isloh qilish mavzusiga doir 3 yillik izlanish-loyihani yakunladi.

BMT qattiq sovuq va energiya taqchilligidan qiynalayotgan Tojikistonga yordam berish uchun xalqaro hamjamiyatdan 25 million dollar so'ramoqda. Tashkilotga ko'ra respublikada 2 millionga yaqin kishining hayoti xavf ostida.

“Odatda, odam turli narsaga xumor qiladi. Kimdir tamakiga, kimdir narkotikka, kimdir pulga. Bulardan eng ashaddiysi – hokimiyatga o'ch bo'lish. Men hech qachon buni his etmaganman.”

Oliy Majlisning inson huquqlari idorasi 2007 yilda fuqarolardan tushgan 8611 murojaatni ko'rib chiqib, maslahatlar bergan. Tanqidchilar nazarida Ombudsman xalq himoyachisi vazifasini nomigagina bajaradi. Buning uchun vakolat ham, imkoniyat ham yo'q.

O'zbekiston prezidenti Islom Karimov islom jamg'armalari ajratgan 20 million dollar kredit asosida umum ta'lim maktablari qurish va jihozlash loyihasiga doir qarorga imzo chekkan.

Soipovni O'zbekistonda Karimov tuzumining ashaddiy tanqidchisi deb atar ekan, xalqaro guruh uning o'limi prezident saylovlaridan oldin O'zbekistonda vaziyatning izdan chiqishining oldini olish uchun kerak bo'lgan deydi.

NATOga a'zo ayrim mamlakatlar fikricha, tashkilot Afg'onistondagi vazifasini uddalay olmayapti, mamlakat esa terrorchilar makoniga aylanmoqda. Biroq “NATO inqirozga yuz tutyapti” deyishga hali erta.

Pentagon olti mahbusni harbiy sudga tortish talabi bilan chiqqan. Ular 2001 yilning 11 sentyabridagi xurujlar ortida turgan asosiy shaxslar sifatida ayblanmoqda. AQSh hukumati ularga o'lim jazosi so'raydi.

Siyosiy sharhlovchilar nazarida Turkmanistonda sezilarli o'zgarishlar bor. Prezident Qurbonbuli Berdimuhammedovning aytishicha mamlakat ham sharq, ham g'arb bilan yaqindan hamkorlik qiladi. Qo'shni davlatlar bilan rishtalar ham faol tus olmoqda.

Myunxenda xavfsizlik bo'yicha o'tgan yillik anjumanda NATOning roli va ayni damdagi dasturlari muhokama qilindi. Ayniqsa NATOning Afg'onistondagi faoliyati. AQSh matbuotida yozilishicha, alyansdan Afg'onistonda strategiyani yangilash so'ralmoqda.

Eron rasmiylarining aytishicha Tehron-Toshkent aloqalari kun sayin mustahkamlanmoqda. Kuzatuvchilar nazarida ham Eron mintaqa davlatlariga nisbatan siyosatini kuchaytirmoqda.

Bosh kotib Pan Gi-Mun dunyo ahli iqlimdagi muammolarga boshqa ko’z yuma olmaydi deydi. BMT nazarida har bir davlat xavfsizlik va iqtisodiy siyosat bilan chiqqani kabi iqlimni asrash rejasi ishlab chiqishi kerak.

Prezident 2007 yil yakunlari va 2008 yildagi muhim ijtimioy-iqtisodiy vazifalar haqida gapirar ekan, xalq hayoti kun sayin yaxshilanib bormoqda deydi. Lekin real hayot bu tasvirdan yiroq.

NATOning Afg'onistondagi qo'mondoni general Jon Kreddok mamlakatda muvaffaqiyatlarga sust erishilayotganini ta'kidlab, tashkilotga a'zo davlatlardan Afg'onistondagi faoliyat uchun yetarlicha qo'shin va qurol yuborishni so'ragan.

Pokiston ichki nizolar va siyosiy beqarorlik domida ekan, uning atom qurollari jangarilar qo'liga tushishi mumkinligi borasida xavotir yanada kuchaygan.

Marhum yozuvchi hayot bo'lganida 60 yoshini qarshilagan bo'lardi. Tog'ay Murod, deydi adabiyotshunoslar, o'zbek millatining yaqin tarixdagi taqdiri va timsolini yoritishga uringan.

Rossiya rahbari Shimoliy Atlantika tashkiloti NATOning kengayishini hamda AQShning Yevropada mudofaa tizimi o'rnatish qarorini qoralagan. Rossiya o'z navbatida zamonaviy qurollar ishlab chiqaradi, deydi u.

NATO davlatlari Afg'onistonda qo'shin sonini oshirishga qiziqmayapti. Bunga qisman har bir davlatning ichki siyosati, qisman esa Yevropada Bush ma'muriyatiga nisbatan norozilik sababchi.

Dekabr oyida hibsga olingan shoir Yusuf Juma qamoq va tergov jarayoni yuzasidan rasmiy idoralarga shikoyat yozgan, lekin qog'oz uning advokati Ruhiddin Komilovdan tortib olingan.

NATOning Afg'onistondagi pozitsiyasi susaysa, O'zbekiston zarar ko'rishi aniq. Yana toliblar hukumatga kelishi, mamlakatda avvalgidek siyosat yuritishi va qo'shni O'zbekistonga xavf solishi turgan gap.

Afg'onistonda qator yutuqlarga erishildi, deya tan oladi qonunchilar, ammo uzoq yillik urushlardan tinkasi qurigan xalq hayoti hamon notinch. Tolibon qoradori daromadi evaziga qayta jonlanmoqda.

Rossiya bizneslarining O'zbekistonda kengayayotgani Kreml siyosiy ta'sirining kuchayganidan dalolat. Tahlilchilar nazarida iqtisodiy aloqalar har ikki tomon foydasini ko'zlashi lozim.

O'zbekiston prezidenti Islom Karimov Moskvada Vladimir Putin bilan muzokara qilib, o'zaro aloqalarni bugun har qachongidan-da mustahkam deb atadi.

Iqtisodiy imkoniyatlar kengayib, kishi boshiga daromad oshsa, deydi ayrim tahlilchilar, korrupsiya o'z-o'zidan yo'qoladi. Boshqalar nazarida esa biror sohada taraqqiyotga erishish uchun avvalo poraxo'rlikdan qutulish kerak.

Yevropa Ittifoqi Markaziy Osiyo tabiiy gazini Rossiyani chetlab o'tgan holda olmoqchi. Ozarbayjon ittifoqqa bu borada qulay imkoniyatlar taklif qilmoqda.

"Al-Qoida yangi odamlarni yollash va tayyorgarlikdan o'tkazish orqali AQShga hujum qilish salohiyatini oshirmoqda," - deydi AQSh davlat razvedkasi rahbari Mayk Makkonel.

"Nyu-York Tayms"da yozilishicha, MDH davlatlarida hukumatga qarshi yurish va inqiloblar so'ndi. Uch yil burun ozodlik chaqirig'i yangragan mintaqada rahbarlar o'z mavqeini saqlab qolishga muvaffaq bo'ldi.

Amerika O'zbekistonga afg'on xalqiga yordam berish xavfsizlik garovi ekanini eslatmoqda. Afg'onistonda deyarli har bir sohani tubdan barpo etish kerak.

Afg'oniston politsiyasi shimoldagi o'zbeklar sardori general Abdul Rashid Do'stumga qarshi qo'yilgan ayblovni tergov qilmoqda. Unga ko'ra, Do'stum sobiq safdoshini kaltaklatgan, biroq general vakiliga ko'ra, bu hukumatning Do'stumga qarshi ig'vosi.

O'zbekiston-G'arb aloqalari iliqlashar ekan, O'zbekiston-Rossiya munosabatlariga putur yetayotgani yo'q. Moskvalik siyosatshunos Sanobar Shermatova fikricha, O'zbekiston yakallanish siyosatidan voz kechishga urinmoqda.

Faollar nazarida amnistiya ijobiy qadam, biroq mamlakatda inson huquqlari va erkinliklarini ta'minlash uchun jiddiy harakat boshlanmas ekan, hukumatni tanqid qilgan insonlar qamoqqa tashlanavareadi.

Jurnalistlarni himoya qilish qo'mitasining yillik hisobotiga ko'ra, Iroq va Somalida eng ko'p jurnalist o'lgan. Xitoy matbuot erkinligi, O'zbekistonda esa Internet faoliyati cheklanmoqda.

5-6 fevral kuni prezident Islom Karimov Moskvada bo'ladi. Bu Karimovning qayta saylanganidan keyingi ilk xorijiy safari. Tashrif chog'ida qanday hujjatlar imzolanishi hozircha noma'lum.

Kreml tanqidchisi, sobiq bosh vazir Mixail Kasyanov prezidentlik poygasidan chiqarildi. Saylovni kuzatish qoidalari shunchalik cheklanganki, Yevropa tashkilotlari jarayonga xolis baho bera olmaydi.

Yanvar oyida Rossiyada millatchi skinxed-taqirboshlar tomonidan 14 kishi o'ldirilgan, ulardan to'rt nafari o'zbekistonlik. Huquq himoyachilari fikricha, qotillarning jazolanishi amri mahol.

Shamsiddin Shamsiddinov Islom Uyg'onish Partiyasi rahbarining o'rinbosari bo'lgan. 2003 yili 16 yilga qamalgan edi. Shamsiddinov rakdan o'lgani haqida xabar qilinmoqda.

Inson va tabiat muhofazasi bilan mashg'ul tashkilotlar nazarida O'zbekistonning paxta siyosati xalqni ezmoqda. Ayniqsa yoshlarning majburan ishlatilishi tanqid ostida. Boshqalar esa "bolalarning paxta terishini endi bildikmi"? - deya hayron.

"Charli Vilsonning Urushi" - Afg'onistonda jangarilarni moliya va qurol-aslaha bilan ta'minlash orqali SSSR qo'shinini yer tishlatishga harakat qilgan kongressmen qissasi. Kartina tarix sahifalaridan deyarli o'rin olmagan voqealarni aks ettiradi.   

Rossiya Markaziy Saylov Komissyasi hozirgacha to'rt nomzodni ro'yxatga olgan: Dmitriy Medvedev, Kommunistlar yetakchisi Gennadiy Zyuganov, Liberal-Demokratlar Partiyasi raisi Vladimir Jirinovskiy va Demokratik Partiya rahbari Andrey Bogdanov.

Tilshunoslar nazarida kirilldan lotin alifbosiga o'tish respublikada savodxonlikdan tortib, akademik jabhalargacha kuchli salbiy ta'sir ko'rsatgan. Gap bu yerda imloda emas, deydi olimlar. Muammo islohot va siyosatning puxta ishlab chiqilmaganida.