Thưa quý thính giả, cái chết một phụ nữ trẻ trên một đường phố thủ đô Teheran hôm thứ Bảy 20 tháng 6, được ghi lại qua ống kính của một máy điện thoại cầm tay, đã gây chấn động trên khắp thế giới. Đoạn video ngắn chỉ có 40 giây, phát tán trên các mạng xã hội như You Tube, Twitter, Facebook…và chiếu đi chiếu lại trên các đài truyền hình quốc tế, đã trở thành biểu tượng của phong trào phản kháng tại Iran, đã bùng phát để phản đối kết quả của một cuộc bầu cử bị nhiều người coi là không công bằng. Hoài Hương của ban Việt Ngữ đài VOA ghi nhận lại phản ứng của những người đã từng xem qua đoạn video chiếu giờ phút lâm chung của người phụ nữ Iran tên là Neda, chắc chắn sẽ đi vào lịch sử, như một biểu tượng của thời kỳ bất ổn tiếp theo sau cuộc bầu cử Tổng Thống Iran năm 2009. Mời quý vị theo dõi.

Nhiều người cho rằng cái chết của Neda Soltan đã trở thành tiếng nói của một nước Iran mới

Thưa quý vị, trong một thế giới đầy dẫy tranh chấp, chiến tranh và bạo động, hình ảnh của một cô gái vô tội trút hơi thở cuối cùng trên một đường phố Iran vì một viên đạn xuyên thẳng vào tim, vẫn gây xúc động mạnh.

Anh Ben nói: "Điều đã xảy ra thật là khủng khiếp, và đối với người xem, cảnh tượng này thật là đáng kinh sợ. Tôi chỉ mong rằng cái hình ảnh ấy sẽ có tác dụng đưa đến những thay đổi lớn cho Iran."

Cô Kate nói: "Tôi xem đoạn video nhiều lần bởi vì tôi không muốn tin là nó thật sự đã xảy ra. Thật là hãi hùng! Thật là thảm thương! Tôi không phải là một người dễ khóc, nhưng đã không ngăn được nước mắt..."

Anh Will nói: "Làm thế nào mà một chính quyền có thể đối xử tàn bạo như thế đối với công dân của mình, dù họ có biểu tình chống đối đi chăng nữa, họ vẫn là công dân, đồng bào của mình! Tôi may mắn chưa bao giờ phải ở trong hoàn cảnh tương tự. Cuộc đời của tôi chưa một lần bị ảnh hưởng vì bạo động, tôi không thật sự hiểu những gì họ đã phải chịu đựng, nhưng tôi ủng hộ cuộc đấu tranh của họ để đòi có tiếng nói trong cuộc bầu cử vừa rồi."

Đó là phản ứng của anh Ben Beede, sinh viên Đại Học Tufts, và hai sinh viên trường Dại Học Georgetown, Will Huang và Kate Gallagher, về đoạn video ngắn, ghi lại giây phút cuối cùng của Neda, một phụ nữ Iran đã ngã gục trên một đường phố thủ đô Teheran vào tuổi thanh xuân, với tương lai lẽ ra phải rạng ngời trước mắt.

Những ngày sau đó, một số hình ảnh và chi tiết về nhân vật chính đã xuất hiện trên mạng. Người ta được biết tên nạn nhân là Neda Agha Sultan, vào khoảng 26 tuổi, và theo những tấm ảnh kèm theo câu chuyện, người xem không khỏi tiếc nuối cho cuộc đời quá ngắn ngủi của cô gái có nét mặt kiều diễm kia, một người mê âm nhạc đến nỗi đã lén lút đi học hát, là một điều cấm kỵ dưới chế độ cầm quyền của các giáo sĩ Hồi Giáo có khuynh hướng cực đoan tại Iran.

Và thế là Neda, một người bàng quang vô tội không thiết tha gì đến các vấn đề chính trị, với mộng bình thường chỉ là được hưởng một số quyền tự do căn bản, đã nghiễm nhiên trở thành biểu tượng của phong trào phản kháng đã bùng dậy dữ dội trong những ngày sau khi kết quả cuộc bầu cử Tổng Thống Iran được công bố.

Cựu Thái tử Iran Reza Pahlavi nói: "Không một ai sẽ được lợi khi nhắm mắt trước những lưỡi dao hay đòn thù quất vào mặt, vào miệng của đồng bào chúng tôi, dù già trẻ hay lớn bé, hay trước những viên đạn đã xuyên thủng thân thể của Neda yêu quý của chúng ta... (khóc), người chỉ có một tội duy nhất, là muốn mưu tìm tự do."

Đó là những lời phát biểu đầy xúc động của cựu Thái Tử Iran Reza Pahlavi, người con của cựu Hoàng Iran, khi nhắc đến cái chết của người phụ nữ vô tội.

Anh Ben Beede, sinh viên Đại Học Tufts cho biết ý kiến của anh về vấn đề này.

Anh Bn nói: "Đoạn video có sức thuyết phục mạnh. Trước khi sự việc xảy thì nhiều người Iran có thể dễ dàng biện minh cho lập trường trung lập, tự tách mình ra khỏi những biến cố chung quanh để xem mọi việc diễn tiến thế nào, cho tới khi đoạn video xuất hiện, thì người ta mới thấy tận mắt người dân đã bị đối xử tàn bạo như thế nào, và như thế, họ khó có thể ngoảnh mặt làm ngơ trước những diễn tiến đang xảy ra."

Lực lượng Dân quân Hồi giáo Basij được thành lập hồi năm 1979 và là một nhánh của đội Vệ binh Cách mạng Iran

Neda không phải là nạn nhân duy nhất đã chết dưới tay các lực lượng Basij, lực lượng bán quân sự đáng sợ của Iran, và các lực lượng Vệ Binh Cách Mạng trong các cuộc biểu tình rầm rộ tự phát tại nước này. Nhiều thanh niên khác đã bị đánh đập dã man, và có ít nhất 20 người khác đã chết tức tưởi, không kém gì trường hợp của Neda, để đòi lá phiếu của họ được tôn trọng. Nhưng Neda đã trở thành một biểu tượng cho cuộc đấu tranh đó, một phần vì phái tính của mình. Quả vậy, trong những cuộc biểu tình tại Iran, phụ nữ đóng vai trò nổi bật, một điều chưa từng thấy trong một xã hội Hồi Giáo.

Trong cái gọi là cuộc cách mạng Twitter, thế giới mạng đã chứng kiến sự hiện diện của đông đảo phụ nữ, thuộc đủ mọi lứa tuổi, từ những phụ nữ mặc áo choàng đen che kín người, cho đến các cô gái trẻ, mặc quần jean, để mặt trần, đầu chít những tấm khăn quàng màu sắc sặc sỡ, dương cao những tấm biểu ngữ đả đảo kết quả cuộc bầu cử mà họ cho là gian lận.

Trong bối cảnh thông tin bị ngăn chận, các nhà báo nước ngoài bị trục xuất và cấm hoạt động, nhiều người đã sử dụng điện thoại di động và các máy thâu hình số như những vũ khí mới để ghi lại, và phát tán trên mạng những hình ảnh về những gì đang diễn ra tại đất nước họ.

Qua những hình ảnh gây nhiều xúc động đó, lần đầu tiên chúng ta thấy không những sự rạn nứt trong xã hội Iran, mà còn hình dung ra được hai nước Iran khác biệt. Một nước Iran theo chế độ thần quyền, nằm dưới quyền kiểm soát chặt chẽ của các giáo sĩ Hồi Giáo có lập trường cực đoan, và một nước Iran trẻ trung, hướng ngoại, tận dụng các công cụ hiện đại nhất để nối kết với thế giới bên ngoài qua mạng internet.

Cựu Thái Tử Iran Reza Pahlavi có nhận xét sau đây.

Cựu Thái Tử Iran Reza Pahlavi: "Một phong trào đã dấy lên trong ngày 22 lịch Hồi Giáo, tức là ngày 12 tháng 6 theo Lịch của quý vị. Phong trào này không phải là một phong trào Hồi Giáo hay chống Hồi Giáo. Nó cũng không đấu tranh cho chủ nghĩa tư bản hay chủ nghĩa xã hội, hoặc cho bất cứ ý thức hệ nào, nó cũng không đòi thành lập bất cứ hình thức chính quyền nào. Phong trào này không thiết tới những tranh cãi chính trị đã diễn ra trước khi nó ra đời, mà trọng tâm của phong trào là tính bất khả xâm phạm, hoặc hơn nữa, tính thiêng liêng của lá phiếu trong các cuộc bầu cử. Phong trào này có thể sẽ không thành công ngay bây giờ, và có lúc nó sẽ bùng lên, có lúc nó sẽ âm ỉ. Tuy nhiên tôi xin đoan chắc với quý vị rằng phong trào này sẽ không bị tiêu diệt, bởi vì... Chúng ta sẽ không để nó chết." 

Người ta nhận diện được bộ mặt của nước Iran mới đó trên nét mặt cương quyết của giới trẻ đã xuống đường tuần hành trong im lặng, trong những tiếng hô Allahu Akbar, vinh danh Thượng Đế, xuất phát từ sân thượng các căn nhà trên khắp thủ đô Teheran vào mỗi tối, một hành động phản kháng gợi nhớ cuộc cách mạng tại Iran cách đây 30 năm về trước.

Dù đã bị lấn át phần nào vì chiến dịch đàn áp thô bạo của chế độ cầm quyền Iran trong mấy ngày qua, không ai biết liệu những lời hô hào ấy, tiếng nói của một Iran mà Neda đã trở thành biểu tượng sẽ dẫn nước Iran về đâu.